Mô hình nhượng quyền là gì? Bạn phù hợp với mô hình nào?

Nhượng quyền thương mại chắc hẳn không còn là khái niệm xa lạ trong thời buổi kinh doanh hiện nay, đặc biệt khi ngày càng nhiều người muốn khởi nghiệp từ một thương hiệu có sẵn, thay vì phải xây dựng lại từ đầu.

Tuy nhiên, không phải ai cũng rõ bản chất của các mô hình nhượng quyền hiện có và đâu là hình thức phù hợp nhất với mục tiêu và lĩnh vực kinh doanh của mình. Đừng lo, bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ mô hình nhượng quyền kinh doanh là gì và biết được mô hình nhượng quyền nào phù hợp với bạn nhất.

1. Mô hình nhượng quyền là gì?

Mô hình nhượng quyền (franchise) là hình thức kinh doanh trong đó bên nhượng quyền cho phép bên nhận quyền kinh doanh theo mô hình đã được thiết lập, gắn với thương hiệu, tên thương mại, bí quyết và các yếu tố nhận diện của hệ thống. Đổi lại, bên nhận quyền thường phải trả các khoản phí theo thỏa thuận và tuân thủ tiêu chuẩn vận hành của bên nhượng quyền.

Nói một cách đơn giản, mô hình nhượng quyền là khi bạn “kinh doanh thương hiệu của người khác” nhưng vẫn sở hữu cửa hàng riêng, mức độ uy tín và mô hình kinh doanh đã được chứng minh hiệu quả trước đó.

Ví dụ: Highlands Coffee - Một thương hiệu cà phê nổi tiếng tại Việt Nam, Highlands phát triển theo mô hình nhượng quyền, cho phép các nhà đầu tư mở cửa hàng mang tên Highlands, sử dụng toàn bộ quy trình pha chế, thiết kế không gian và chiến lược marketing của công ty mẹ.

Xem thêm: Kinh nghiệm và điều kiện nhượng quyền Highlands cho người mới bắt đầu

2. Các mô hình nhượng quyền phổ biến hiện nay

Mô hình nhượng quyền có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, chẳng hạn phạm vi quyền được chuyển giao, mức độ tham gia của bên nhượng quyền hoặc phạm vi lãnh thổ. Các cách phân loại này không loại trừ lẫn nhau; một hệ thống nhượng quyền có thể đồng thời thuộc nhiều nhóm khác nhau.

Ví dụ, một thương hiệu nước ngoài khi vào Việt Nam có thể triển khai nhượng quyền toàn diện về mô hình kinh doanh, đồng thời trao quyền phát triển thương hiệu trong một khu vực hoặc thị trường nhất định cho đối tác.

Để dễ phân biệt, có thể chia các hình thức nhượng quyền thành các nhóm sau:

2.1 Theo mức độ toàn diện của mô hình nhượng quyền

2.1.1 Nhượng quyền toàn diện

Mô hình nhượng quyền toàn diện là hình thức phổ biến nhất hiện nay. Với mô hình này, bên nhận quyền được sử dụng thương hiệu và được chuyển giao toàn bộ hệ thống vận hành, từ quy trình kinh doanh, công thức sản phẩm, quản lý nhân sự, đến marketing và đào tạo. Nhượng quyền toàn diện là mô hình chuẩn hóa và được áp dụng nhiều nhất trong ngành F&B.

Ví dụ: Highlands Coffee, KFC, The Coffee House…

Ưu điểm: Nhượng quyền toàn diện giúp nhà bán hàng rút ngắn được thời gian xây dựng hệ thống và nhận được hỗ trợ toàn diện từ bên nhượng quyền. Bên nhượng quyền có thể dễ dàng nhân rộng hệ thống một cách nhanh chóng mà vẫn đồng bộ được hệ thống thương hiệu.

Nhược điểm: Chi phí để đầu tư mô hình nhượng quyền này cao hơn các hình thức khác, bao gồm phí nhượng quyền và vận hành. Ngoài ra, bên nhận quyền cần phải trả một khoản phí thường niên là phần trăm hoa hồng doanh thu cho thương hiệu mẹ. Ngoài chi phí cao, một hạn chế khác của bên nhận quyền đối với mô hình nhượng quyền này, đó là quyền tự chủ kinh doanh không cao. Bạn cần tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn từ A-Z của hệ thống nhượng quyền.

Phù hợp với ai: Mô hình kinh doanh nhượng quyền này phù hợp với những người mới khởi nghiệp, có nguồn vốn lớn nhưng chưa có nhiều kinh nghiệm về vận hành. Đối với các nhà đầu tư không muốn xây dựng lại danh tiếng từ đầu mà vẫn đông khách, hạn chế rủi ro, thì đây cũng là một loại hình kinh doanh phù hợp.

Quản lý quán cafe, trà sữa, trà chanh chuyên nghiệp với phần mềm quản lý dịch vụ ăn uống Sapo

Dùng thử miễn phí

2.1.2 Nhượng quyền không toàn diện

Nhượng quyền không toàn diện là mô hình kinh doanh nhượng quyền mà bên nhận quyền chỉ được sử dụng một phần như thương hiệu, sản phẩm hoặc công nghệ…không bao gồm toàn bộ hệ thống vận hành. Khi kinh doanh nhượng quyền không toàn diện, bạn có thể tự quản lý kinh doanh theo cách riêng của mình.

Ưu điểm: Nhượng quyền không toàn diện tốn ít chi phí hơn, so với mô hình nhượng quyền toàn diện. Chưa kể, mô hình kinh doanh này còn linh hoạt hơn vì không cần tuân thủ từ A-Z theo thương hiệu mẹ. Từ đó, chủ cửa hàng có thể tự chủ cao hơn trong việc vận hành.

Nhược điểm: Tuy vậy, vì nhượng quyền không toàn diện ít được hỗ trợ từ bên nhượng quyền, nên hiệu quả của việc kinh doanh phụ thuộc nhiều vào năng lực của bạn. Có thể nói, mô hình này cũng có phần rủi ro hơn so với nhượng quyền toàn phần.

Phù hợp với ai: Nhượng quyền không toàn phần phù hợp với chủ doanh nghiệp đã có kinh nghiệm kinh doanh, nhưng muốn tận dụng các thương hiệu hoặc sản phẩm có sẵn để không cần mất công xây dựng lại thương hiệu từ đầu.

2.2 Theo mức độ tham gia quản lý và đầu tư

2.2.1 Nhượng quyền có tham gia quản lý

Nhượng quyền có tham gia quản lý nghĩa là bên nhượng quyền chuyển nhượng thương hiệu, mô hình kinh doanh và cung cấp luôn cả đội ngũ quản lý và vận hành cho bên nhận quyền.

Ví dụ: Nhiều chuỗi khách sạn quốc tế như Marriott, InterContinental thường có các công ty quản lý bản địa để vận hành khách sạn thay vì tự điều hành.

Ưu điểm: 

• Bên nhận quyền không cần có kinh nghiệm quá chuyên sâu về ngành, vì đã có đội ngũ nhượng quyền chuyên nghiệp đảm nhiệm toàn bộ quy trình. Từ đó cũng giảm được rủi ro vận hành ban đầu.
• Tiết kiệm thời gian và công sức: Nhà đầu tư có thể kinh doanh mà không cần trực tiếp vận hành hay xử lý các vấn đề hàng ngày. Điều này rất có lợi cho những người đang đầu tư đa ngành.
• Đảm bảo được đồng nhất về thương hiệu: Mọi khâu về dịch vụ, sản phẩm đến marketing đều do bên nhượng quyền triển khai, điều này đảm bảo đồng bộ so với hệ thống ngay từ ban đầu.

Nhược điểm: Bên cạnh những ưu điểm, mô hình này cũng còn tồn tại một số hạn chế. Với mô hình nhượng quyền có tham gia quản lý bạn sẽ phải trả phí cao hơn, làm giảm lợi nhuận thực nhận. Bạn còn không có quyền chủ động và đưa ra quyết định trong việc vận hành. Nếu bạn không hài lòng với cách quản lý của thương hiệu, không dễ để thay đổi điều đó. Nhưng trên hết, khi kinh doanh mô hình nhượng quyền này, bạn sẽ thiếu đi khả năng học hỏi thực tế vì không trực tiếp tham gia vào vận hành.

Phù hợp với ai: Mô hình này phù hợp với những nhà đầu tư có tài chính tốt, muốn sinh lời từ mô hình kinh doanh hiệu quả mà không cần can thiệp vào vận hành. Hoặc nhà đầu tư, cá nhân hoặc tổ chức muốn mở rộng danh mục đầu tư vào các ngành khác nhưng không muốn xây dựng đội ngũ riêng.

2.2.2 Nhượng quyền có tham gia góp vốn

Đây là mô hình nhượng quyền mà bên nhượng quyền và bên nhận quyền cùng hợp tác đầu tư, cùng bỏ vốn và cùng chia sẻ quyền sở hữu, hoạt động và lợi nhuận. Khác với mô hình  nhượng quyền truyền thống, mô hình góp vốn này thường có sự tham gia hợp tác chiến lược sâu hơn.

Ví dụ: Một thương hiệu F&B quốc tế muốn thâm nhập thị trường Việt Nam nhưng không muốn mất kiểm soát - sẽ chọn một đối tác bản địa để cùng đầu tư 50-50 mở chi nhánh đầu tiên.

Ưu điểm: Mô hình này hoạt động trên tiêu chí cùng chia sẻ rủi ro và lợi nhuận, vì vậy, khi có vấn đề phát sinh, cả hai bên đều chủ động giải quyết thay vì đổ lỗi cho nhau.

Nhược điểm: Mô hình đòi hỏi cả 2 bên đều phải chuẩn bị một lượng vốn đủ để duy trì kinh doanh lâu dài. Ngoài ra, trong mô hình này, nguy cơ bất đồng chiến lược cũng dễ xảy ra hơn, nếu không cùng thống nhất tầm nhìn và chiến lược, sẽ rất dễ xảy ra tan vỡ hoặc chấm dứt hợp tác.

Phù hợp với ai: Mô hình nhượng quyền này phù hợp với những nhà đầu tư có một số vốn vừa phải và có mong muốn chia sẻ rủi ro. Về phía nhượng quyền, muốn gia nhập vào một thị trường mới nhưng cần đổi tác bản địa để hiểu rõ hành vi người tiêu dùng cũng có thể sử dụng mô hình  nhượng quyền này.

Xem thêm: Phúc Long Coffee & Tea: Câu chuyện thương hiệu và nhượng quyền

2.3. Phân loại theo phạm vi phát triển hệ thống

2.3.1. Nhượng quyền một điểm (Single-unit franchise)

Bên nhận quyền được phép mở và vận hành một điểm kinh doanh theo hệ thống của bên nhượng quyền. Đây là hình thức phù hợp với nhà đầu tư muốn bắt đầu với một cửa hàng trước khi mở rộng quy mô.

2.3.2. Nhượng quyền nhiều điểm (Multi-unit franchise)

Bên nhận quyền được phép sở hữu và vận hành nhiều điểm kinh doanh của cùng một thương hiệu. Hình thức này thường đòi hỏi nguồn vốn và năng lực quản lý lớn hơn so với nhượng quyền một điểm.

2.3.3. Phát triển khu vực (Area development)

Bên nhận quyền được trao quyền phát triển một số lượng điểm kinh doanh nhất định trong một khu vực và khoảng thời gian đã thỏa thuận. Thay vì chỉ vận hành một cửa hàng, đối tác phải có kế hoạch mở rộng hệ thống theo cam kết với bên nhượng quyền.

2.3.4. Nhượng quyền độc quyền/Master Franchise

Bên nhận quyền được trao quyền phát triển thương hiệu trong một khu vực hoặc lãnh thổ nhất định. Tùy theo thỏa thuận, Master Franchisee có thể được quyền cấp lại quyền thương mại cho các bên nhận quyền khác trong phạm vi được giao.

Xem thêm: Có nên mở quán nhượng quyền Cộng cafe không?

3. Mô hình nhượng quyền nào phù hợp với bạn?

Không có một mô hình nhượng quyền phù hợp với tất cả nhà đầu tư. Việc lựa chọn nên dựa trên nguồn vốn, kinh nghiệm kinh doanh, mức độ muốn tham gia vận hành và kế hoạch mở rộng trong tương lai.

Bạn có thể tham khảo bảng dưới đây để xác định hình thức phù hợp với mục tiêu của mình:

Trước khi lựa chọn, nhà đầu tư không nên chỉ nhìn vào độ nổi tiếng của thương hiệu hoặc phí nhượng quyền ban đầu. Cần xem xét tổng vốn đầu tư, các khoản phí định kỳ, quyền tự chủ trong vận hành, phạm vi lãnh thổ, mức độ hỗ trợ của bên nhượng quyền và điều kiện chấm dứt hoặc gia hạn hợp đồng.

Ví dụ, người lần đầu kinh doanh có thể ưu tiên mô hình cung cấp hệ thống vận hành và đào tạo tương đối đầy đủ. Ngược lại, nhà đầu tư đã có đội ngũ và kinh nghiệm quản lý có thể quan tâm nhiều hơn đến quyền phát triển nhiều điểm hoặc một khu vực thay vì chỉ mua quyền vận hành một cửa hàng.

Do đó, trước khi quyết định, hãy xác định rõ 4 yếu tố: bạn có bao nhiêu vốn, muốn trực tiếp vận hành đến mức nào, đã có kinh nghiệm kinh doanh hay chưa và mục tiêu chỉ mở một cửa hàng hay phát triển thành hệ thống. Những yếu tố này sẽ giúp thu hẹp đáng kể các mô hình nhượng quyền cần tìm hiểu.

4. Quy trình tham gia mô hình nhượng quyền

Sau khi xác định được mô hình phù hợp, bên nhận quyền cần đánh giá kỹ thương hiệu, khả năng tài chính và các điều kiện hợp tác trước khi ký hợp đồng. Quy trình thực tế có thể khác nhau giữa từng hệ thống, nhưng thường bao gồm các bước cơ bản sau:

4.1. Xác định ngân sách và mục tiêu đầu tư

Trước tiên, cần xác định tổng nguồn vốn có thể đầu tư và mức độ tham gia vào hoạt động kinh doanh. Không nên chỉ tính phí nhượng quyền ban đầu, bởi để đưa một điểm kinh doanh vào hoạt động còn có thể phát sinh nhiều khoản chi phí khác như:

• Phí nhượng quyền ban đầu.
• Chi phí thuê và cải tạo mặt bằng.
• Thiết bị, nội thất và nguyên vật liệu ban đầu.
• Chi phí nhân sự.
• Phí quản lý, phí marketing hoặc các khoản phí định kỳ theo hợp đồng.
• Vốn lưu động để duy trì hoạt động trong giai đoạn đầu.

Ở bước này, nhà đầu tư cũng nên xác định mục tiêu là vận hành một cửa hàng, phát triển nhiều điểm hay đầu tư vào một khu vực. Đây là cơ sở để lựa chọn thương hiệu và hình thức nhượng quyền phù hợp.

4.2. Tìm kiếm và đánh giá thương hiệu nhượng quyền

Sau khi xác định ngân sách, nhà đầu tư có thể tìm kiếm những thương hiệu phù hợp với lĩnh vực, thị trường và khả năng tài chính của mình.

Thay vì chỉ dựa vào độ nổi tiếng của thương hiệu, nên tìm hiểu kỹ:

• Thời gian hoạt động và mức độ phát triển của hệ thống.
• Sản phẩm, khách hàng mục tiêu và khả năng cạnh tranh.
• Tổng mức đầu tư dự kiến.
• Các khoản phí ban đầu và định kỳ.
• Chính sách đào tạo và hỗ trợ vận hành.
• Yêu cầu về mặt bằng.
• Nguồn cung nguyên vật liệu, thiết bị.
• Quyền và giới hạn của bên nhận quyền.

Nếu có thể, nhà đầu tư nên tham khảo hoạt động thực tế tại các điểm kinh doanh hiện có và trao đổi với những bên nhận quyền đang vận hành trong hệ thống để có thêm dữ liệu trước khi quyết định.

4.3. Làm việc trực tiếp với bên nhượng quyền

Khi đã lựa chọn được thương hiệu tiềm năng, hai bên sẽ trao đổi chi tiết về điều kiện hợp tác. Bên nhượng quyền có thể yêu cầu nhà đầu tư cung cấp thông tin về tài chính, kinh nghiệm, khu vực dự kiến kinh doanh và mặt bằng.

Ở chiều ngược lại, bên nhận quyền cần yêu cầu làm rõ các thông tin quan trọng như phạm vi quyền được cấp, tổng chi phí, tiêu chuẩn vận hành, chính sách hỗ trợ, khu vực kinh doanh và các nghĩa vụ trong suốt thời hạn hợp đồng.

Đây cũng là thời điểm cần đối chiếu những cam kết được tư vấn ban đầu với nội dung thể hiện trong tài liệu và hợp đồng chính thức, thay vì chỉ dựa trên thông tin quảng bá hoặc trao đổi bằng lời nói.

4.4. Đánh giá và lựa chọn mặt bằng

Với những mô hình cần địa điểm kinh doanh như F&B hoặc bán lẻ, mặt bằng thường phải đáp ứng các tiêu chuẩn do hệ thống nhượng quyền đưa ra. Tùy thương hiệu, các tiêu chí có thể liên quan đến diện tích, vị trí, lưu lượng khách hàng, mặt tiền, khu vực kinh doanh hoặc khả năng bố trí không gian.

Trước khi ký hợp đồng thuê dài hạn, nhà đầu tư nên xác nhận mặt bằng có đáp ứng yêu cầu của bên nhượng quyền hay không. Đồng thời cần tính đầy đủ tiền thuê, tiền đặt cọc, chi phí cải tạo và thời gian thi công vào tổng ngân sách đầu tư.

4.5. Kiểm tra và ký hợp đồng nhượng quyền

Hợp đồng là căn cứ xác định quyền và nghĩa vụ của hai bên trong quá trình hợp tác. Vì vậy, trước khi ký, bên nhận quyền cần đọc kỹ các nội dung liên quan đến:

• Phạm vi sử dụng thương hiệu và mô hình kinh doanh.
• Khu vực và phạm vi kinh doanh được cấp quyền.
• Thời hạn hợp đồng và điều kiện gia hạn.
• Phí nhượng quyền và các khoản phí định kỳ.
• Tiêu chuẩn vận hành phải tuân thủ.
• Chính sách cung ứng nguyên vật liệu, thiết bị.
• Quyền kiểm tra, giám sát của bên nhượng quyền.
• Điều kiện chuyển nhượng hoặc mở thêm địa điểm.
• Các trường hợp vi phạm, chấm dứt hợp đồng và xử lý sau khi chấm dứt.

Với hợp đồng có giá trị đầu tư lớn hoặc điều khoản phức tạp, nhà đầu tư nên cân nhắc tham vấn luật sư hoặc đơn vị tư vấn có chuyên môn về nhượng quyền thương mại trước khi ký kết.

4.6. Hoàn thiện thủ tục và triển khai điểm kinh doanh

Sau khi hoàn tất thỏa thuận, hai bên tiến hành các công việc cần thiết để đưa điểm kinh doanh vào hoạt động như thiết kế, thi công, mua sắm thiết bị, tuyển dụng, đào tạo nhân viên, nhập hàng và thiết lập hệ thống quản lý.

Các thủ tục pháp lý liên quan đến hoạt động nhượng quyền sẽ phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể. Không phải mọi hoạt động nhượng quyền đều phải đăng ký với Bộ Công Thương, vì vậy cần xác định giao dịch thuộc nhượng quyền trong nước, từ Việt Nam ra nước ngoài hay từ nước ngoài vào Việt Nam để thực hiện đúng quy định hiện hành.

Trước ngày khai trương, bên nhận quyền cũng nên kiểm tra lại quy trình bán hàng, quản lý hàng hóa, nhân sự, thanh toán và báo cáo để bảo đảm điểm kinh doanh có thể vận hành theo tiêu chuẩn của hệ thống ngay từ đầu.

Xem thêm: Top 12 thương hiệu nhượng quyền trà sữa đông khách nhất Việt Nam

Lựa chọn được mô hình nhượng quyền phù hợp mới chỉ là bước đầu. Khi hệ thống bắt đầu vận hành, bài toán quan trọng tiếp theo là kiểm soát doanh thu, hàng hóa, khách hàng và hoạt động bán hàng tại từng điểm nhưng vẫn đảm bảo dữ liệu được quản lý tập trung.

Sapo cung cấp giải pháp quản lý bán hàng phù hợp với nhiều mô hình kinh doanh từ F&B đến bán lẻ, hỗ trợ chủ kinh doanh theo dõi hoạt động bán hàng, quản lý hàng hóa và nắm bắt báo cáo kinh doanh trên một hệ thống.

Đăng ký trải nghiệm Sapo miễn phí để lựa chọn giải pháp quản lý phù hợp với mô hình kinh doanh của bạn.

Dùng thử miễn phí ngay