Trong kinh doanh nhà hàng, việc xác định định lượng món ăn giúp quản lý kho hiệu quả, kiểm soát chi phí, hạn chế lãng phí nguyên liệu và đảm bảo chất lượng món ăn đồng đều. Mỗi món ăn có một lượng nguyên liệu chuẩn, làm cơ sở tính hao hụt trong chế biến, đồng thời giúp chủ nhà hàng tối ưu chi phí và xây dựng giá bán hợp lý.
Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết cách tính định lượng món ăn chuẩn, đơn giản và chính xác cho nhà hàng.
1. Định lượng món ăn là gì?
Nhờ đó, chủ nhà hàng có thể theo dõi kho nguyên liệu, kiểm soát chi phí nhập hàng, hạn chế tình trạng nhập dư thừa, nguyên liệu để lâu hỏng hoặc lãng phí, đồng thời giảm rủi ro gian lận của nhân viên.
Việc thiết lập định lượng nguyên liệu đồng bộ với thực đơn cần được thực hiện nghiêm túc và điều chỉnh định kỳ theo tháng, dựa trên giá nguyên liệu đầu vào để đảm bảo phù hợp với chi phí và hoạt động kinh doanh.
2. Tại sao cần định lượng món ăn?

Việc lập bảng định lượng món ăn là một bước quan trọng, mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho hoạt động kinh doanh nhà hàng:
- Kiểm soát kho hiệu quả: Khi mỗi món ăn đã có bảng định mức nguyên vật liệu riêng, đầu bếp chỉ cần dựa theo đó để chế biến, giúp hạn chế lãng phí và giảm thiểu thất thoát nguyên liệu trong quá trình sử dụng.
- Xác định chính xác giá vốn: Bảng định mức cung cấp dữ liệu chi tiết về nguyên vật liệu cho từng sản phẩm, từ đó kế toán có thể tính toán chi phí nhân công, chi phí chế biến và các chi phí liên quan, giúp xác định giá vốn một cách chính xác.
- Cân đối giá bán hợp lý: Chi phí nguyên vật liệu là căn cứ để xác định giá bán sản phẩm. Khi giá nguyên liệu thay đổi theo thị trường, nhà hàng cần điều chỉnh mức giá phù hợp, vừa đảm bảo lợi nhuận, vừa phù hợp với khả năng chi trả của khách hàng.
- Đồng bộ chất lượng trong chuỗi: Đối với mô hình chuỗi nhà hàng hoặc quán cà phê, định mức nguyên vật liệu giúp đảm bảo chất lượng món ăn đồng đều, khách hàng ở bất kỳ chi nhánh nào cũng sẽ nhận được sản phẩm đạt chuẩn như nhau, mang đến trải nghiệm nhất quán và chuyên nghiệp.
- Dự tính nhu cầu nguyên vật liệu: Dựa trên định mức từng món và dự kiến số lượng bán ra, bộ phận thu mua có thể tính toán chính xác lượng nguyên vật liệu cần đặt hàng cho từng tháng. Điều này đặc biệt quan trọng với nguyên liệu tươi sống, giúp tránh bảo quản lâu gây hư hỏng, tiết kiệm chi phí và tối ưu hóa nguồn lực.
3. Quy trình tính định lượng món ăn nhà hàng chuẩn, đơn giản, chính xác
Bước 1: Xây dựng thực đơn nhà hàng

Để bắt đầu tính định mức nguyên vật liệu, trước tiên bạn cần lập thực đơn nhà hàng. Xác định các món ăn chính muốn phục vụ khách, chia thành các nhóm như khai vị, món chính, tráng miệng và đồ uống. Cách sắp xếp này giúp tổ chức thực đơn rõ ràng, thuận tiện cho việc lập bảng định lượng.
Nghiên cứu thị trường và nhu cầu khách hàng tiềm năng là bước quan trọng. Bạn có thể tìm hiểu sở thích ẩm thực, văn hóa ẩm thực địa phương hoặc các xu hướng ẩm thực đang phổ biến để lựa chọn món ăn phù hợp.
Ví dụ: Nếu quán nằm ở khu văn phòng, nhóm món ăn nhanh, nhẹ, dễ ăn có thể được ưu tiên.
Bước 2: Tìm hiểu công thức và lập danh mục nguyên liệu
Đây là bước nền tảng để xây dựng bảng định mức món ăn:
- Xác định công thức cụ thể: Tham khảo công thức từ mạng, sách nấu ăn, hoặc từ kinh nghiệm của đầu bếp.
- Ghi lại quy trình chế biến: Liệt kê các bước từ sơ chế, nấu nướng đến trình bày món.
- Quy định đơn vị đo lường: Thống nhất cách đo các nguyên liệu, ví dụ thịt, cá, rau tính bằng gram; đồ uống tính bằng ml.
Sau đó, tạo bảng danh mục nguyên liệu cho từng món, gồm tên nguyên liệu, đơn vị đo lường, định lượng cho một suất và tổng số lượng dự kiến theo lượng khách.
Bước 3: Thu thập báo giá từ nhà cung cấp
Để dự trù chi phí nguyên vật liệu, bạn cần:
- Liên hệ nhà cung cấp: Tìm kiếm qua Internet, mối quan hệ hoặc danh sách hiện có. Yêu cầu báo giá chi tiết về số lượng, chất lượng và thời gian giao hàng.
- Thu thập và lưu trữ báo giá: Dùng Excel hoặc Google Sheets để ghi lại tên nhà cung cấp, ngày báo giá, đơn giá, điều kiện giao hàng.
- So sánh và đánh giá: Không chỉ xét giá cả, mà còn xem xét chất lượng, uy tín và dịch vụ.
- Tổng hợp và lựa chọn: Lập bảng so sánh, đánh giá theo nhiều tiêu chí và chọn nhà cung cấp phù hợp nhất.
Ví dụ: Nếu bạn có 3 nhà cung cấp thịt bò, so sánh giá, trọng lượng đóng gói và thời gian giao hàng để chọn nhà cung cấp tối ưu.
Bước 4: Lập bảng định mức nguyên vật liệu
Xác định số lượng nguyên liệu cần thiết dựa trên số lượng khách dự kiến và định lượng mỗi món.
Bảng định mức nên bao gồm:
- Tên món/đồ uống
- Thành phần nguyên liệu
- Đơn vị tính và định lượng
- Đơn giá, thành tiền
- Giá bán đề xuất và tỷ lệ phần trăm giá cost
Các bước thực hiện:
- Tạo bảng Excel, đặt các cột cần thiết và công thức tự tính toán.
- Cân đo nguyên liệu theo gram, ml, kg,… để đảm bảo chính xác.
- Gắn đơn giá nguyên liệu để tính giá vốn và cân đối tỷ lệ giá vốn trên giá bán.
- Phê duyệt bảng định mức trước khi áp dụng vào vận hành.
Bước 5: Chuẩn bị và cân đo nguyên liệu

Khâu chuẩn bị quyết định chất lượng món ăn:
- Chọn nguyên liệu chất lượng từ nhà cung cấp uy tín.
- Chuẩn bị công cụ chế biến: bếp, lò hấp, nồi, chảo, dao thớt,…
- Cân đo chính xác nguyên liệu, tránh ước lượng theo cảm tính.
Ví dụ: Một phần salad cần 50 g rau xà lách, 20 g cà chua, 10 ml nước sốt.
Bước 6: Chế biến thử và điều chỉnh
Trước khi áp dụng chính thức:
- Thử chế biến mẫu và mời khách hoặc nhân viên nếm thử.
- Ghi nhận phản hồi về khẩu phần và hương vị, điều chỉnh định lượng nếu cần.
- Lưu trữ công thức và định mức hoàn chỉnh cho từng món.
Ví dụ: Nếu khách phản hồi món canh hơi nhạt, tăng lượng gia vị và ghi lại điều chỉnh trong bảng định mức.
Bước 7: Tối ưu hóa bảng định lượng
Quá trình tối ưu giúp giảm lãng phí và đảm bảo chất lượng:
- Theo dõi hiệu suất thực tế: lượng nguyên liệu tiêu thụ, số lượng món bán ra, phản hồi khách hàng.
- Điều chỉnh định mức khi có biến động về nguyên liệu hoặc nhu cầu khách hàng.
- Cập nhật bảng định mức thường xuyên để luôn phù hợp với thực tế kinh doanh.
Ví dụ: Nếu món ăn bán chạy hơn dự kiến, cần tăng dự trữ nguyên liệu; nếu món ít khách, giảm lượng đặt hàng để tránh lãng phí.
4. Bí kíp định lượng nguyên liệu và kiểm soát chi phí nhà hàng
Bên cạnh việc xây dựng bảng định lượng cho từng món, chủ nhà hàng cần biết cách tính giá cost, xác định tỷ lệ hao hụt khi sơ chế và kiểm soát lượng nguyên liệu tồn kho mỗi ngày. Đây là những yếu tố quan trọng giúp đánh giá mức tiêu hao thực tế, hạn chế thất thoát và tối ưu lợi nhuận kinh doanh.
Xem thêm: 5 cách tính giá cost món ăn, đồ uống chủ quán cần biết
4.1 Cách tính tỷ lệ hao hụt nguyên liệu khi sơ chế
Trong quá trình sơ chế, các nguyên liệu như thịt, cá, rau củ thường bị hao hụt do loại bỏ xương, da, vỏ, phần hỏng hoặc các bộ phận không sử dụng. Nếu không tính toán phần hao hụt này, nhà hàng dễ xác định sai lượng nguyên liệu cần nhập và giá cost món ăn.
[(Khối lượng ban đầu - Khối lượng sử dụng)/ Khối lượng ban đầu] *100%
Ví dụ: Nhà hàng nhập 10kg thịt bò, sau khi lọc bỏ gân, mỡ và phần không sử dụng còn 8,5kg thịt đạt chuẩn.
Tỷ lệ hao hụt: (10 − 8,5) / 10 × 100 = 15%.
Nếu một suất ăn cần 170g thịt bò đã sơ chế, lượng thịt bò nguyên liệu cần mua tương đương 170 / 85% = 200g.
Giả sử thịt bò nhập có giá 200.000đ/kg, chi phí thịt bò thực tế cho một suất là 40.000đ, thay vì 34.000đ nếu chỉ lấy 170g nhân đơn giá nhập.
Chủ nhà hàng nên theo dõi riêng tỷ lệ hao hụt của từng nguyên liệu, đặc biệt với thực phẩm tươi sống. Đồng thời, cần phân biệt hao hụt do sơ chế với hao hụt khi nấu chín, bảo quản hoặc hư hỏng để điều chỉnh định mức phù hợp.
4.2 Cách kiểm soát tồn kho nguyên liệu tươi sống cuối ngày
Nguyên liệu tươi sống có thời gian bảo quản ngắn, dễ giảm chất lượng hoặc hư hỏng nếu không được theo dõi thường xuyên. Vì vậy, nhà hàng cần đối chiếu lượng nguyên liệu tồn kho thực tế với số liệu xuất nhập và định mức tiêu hao sau mỗi ngày kinh doanh.
Tồn cuối = Tồn đầu + Nhập - Xuất
Ví dụ: Đầu ngày, nhà hàng còn 8kg thịt bò, nhập thêm 5kg. Trong ngày bán 50 suất bò xào, mỗi suất sử dụng 150g thịt bò theo định mức.
- Tổng nguyên liệu tiêu hao theo định mức: 50 × 150g = 7,5kg.
- Tồn kho dự kiến cuối ngày: 8 + 5 − 7,5 = 5,5kg.
- Khi kiểm kê, lượng thịt bò thực tế còn 5,2kg.
Như vậy, nhà hàng đang chênh lệch thiếu 0,3kg so với định mức. Chủ quán cần kiểm tra lại quá trình sơ chế, chia khẩu phần, hủy nguyên liệu và ghi nhận xuất kho để xác định nguyên nhân.
Đối với nguyên liệu tươi sống, nên ưu tiên kiểm kê cuối ngày, phân loại theo hạn sử dụng và áp dụng nguyên tắc FEFO (ưu tiên sử dụng nguyên liệu hết hạn trước). Kết hợp với định mức món ăn sẽ giúp nhà hàng kiểm soát nguyên liệu chặt chẽ và lên kế hoạch nhập hàng hợp lý hơn.
5. Quản lý định lượng món ăn tự động với phần mềm Sapo
Việc sử dụng Excel để tính định lượng món ăn có thể đáp ứng nhu cầu của các nhà hàng nhỏ, ít món. Tuy nhiên, khi thực đơn mở rộng và số lượng đơn hàng tăng lên, việc cập nhật định mức, tính giá vốn và đối chiếu nguyên liệu thủ công dễ mất nhiều thời gian.

ĐỊnh lượng nguyên vật liệu
Với phần mềm quản lý nhà hàng Sapo, chủ quán có thể thiết lập định mức nguyên liệu cho từng món và kết nối trực tiếp với quy trình bán hàng. Khi món được bán, hệ thống tự động trừ kho theo công thức đã thiết lập, giúp theo dõi tồn kho và kiểm soát mức tiêu hao nguyên liệu hiệu quả hơn.

Nhờ quản lý định lượng trực tiếp trên phần mềm, nhà hàng có thể:
- Chuẩn hóa công thức món ăn: Thiết lập lượng nguyên liệu cụ thể cho từng món, đảm bảo thống nhất khẩu phần và hỗ trợ kiểm soát chi phí.
- Tự động trừ kho theo định mức: Khi phát sinh đơn bán, hệ thống tự ghi nhận lượng nguyên liệu tiêu hao, giảm thao tác cập nhật thủ công.
- Theo dõi tồn kho nguyên liệu: Nắm được số lượng tồn, nhận biết nguyên liệu sắp hết và chủ động lên kế hoạch nhập hàng.
- Kiểm soát giá vốn: Theo dõi chi phí nguyên liệu, hỗ trợ đánh giá tỷ lệ cost và điều chỉnh giá bán phù hợp.

Theo dõi lịch sử xuất/ nhập kho trên Sapo
Quản lý định lượng thủ công và bằng phần mềm khác nhau thế nào?
Tiêu chí | Quản lý thủ công/ Excel | Sử dụng phần mềm Sapo |
|---|---|---|
Thiết lập định lượng | Ghi chép hoặc nhập Excel cho từng món | Cài đặt định mức trực tiếp cho món ăn |
Trừ kho nguyên liệu | Nhân viên tự tính và cập nhật | Tự động trừ kho theo định mức khi bán |
Tính giá cost | Dùng công thức, cập nhật đơn giá thủ công | Hỗ trợ tính giá vốn theo dữ liệu nguyên liệu |
Theo dõi tồn kho | Tổng hợp từ sổ sách, file Excel | Theo dõi tồn kho trên hệ thống |
Kiểm soát thất thoát | Khó phát hiện chênh lệch nếu cập nhật thiếu | Dễ đối chiếu số liệu kho với kiểm kê thực tế |
Quản lý nhiều món | Càng nhiều món, càng khó cập nhật | Quản lý tập trung các công thức định lượng |
Nhìn chung, phần mềm quản lý định lượng không chỉ giúp nhà hàng tiết kiệm thời gian tính toán mà còn kết nối dữ liệu giữa bán hàng, nguyên liệu và tồn kho. Nhờ đó, chủ quán có cơ sở để phát hiện các khoản chênh lệch, điều chỉnh định mức và tối ưu chi phí vận hành.




