+230.000 khách hàng đã lựa chọn Sapo
Kinh doanh nông sản có thể bắt đầu từ cửa hàng bán lẻ, bán online, thu mua - phân phối đến kinh doanh sản phẩm sơ chế, chế biến. Tuy nhiên, với đặc thù nhiều mặt hàng có thời gian bảo quản ngắn, người mới không chỉ cần tìm nguồn hàng và đầu ra mà còn phải tính đến chi phí bảo quản, vận chuyển, tỷ lệ hao hụt và vòng quay tồn kho.
Nếu đang có ý định kinh doanh nông sản, bạn nên lần lượt xác định mô hình, mặt hàng, số vốn, nguồn hàng, cách bảo quản và kênh bán trước khi bắt đầu nhập hàng. Chuẩn bị kỹ trước khi nhập hàng sẽ giúp hạn chế vốn nằm trong hàng tồn hoặc phát sinh hao hụt ngoài dự kiến.
1. Kinh doanh nông sản là gì? Có những mô hình nào?
Kinh doanh nông sản là hoạt động mua bán, thu mua hoặc phân phối các sản phẩm có nguồn gốc từ nông nghiệp như rau củ, trái cây, hạt, ngũ cốc, đặc sản và sản phẩm đã qua sơ chế, chế biến.
Tùy vào số vốn, nguồn hàng, nhóm khách muốn hướng tới và điều kiện bảo quản, người mới bán có thể lựa chọn mô hình phù hợp.
| Mô hình | Đặc điểm | Cần lưu ý |
| Cửa hàng bán lẻ | Bán trực tiếp cho người dùng tại khu vực | Mặt bằng, bảo quản, tồn kho |
| Bán online | Linh hoạt quy mô, tiếp cận khách qua các kênh trực tuyến | Đóng gói, tốc độ giao, phạm vi bán |
| Thu mua - phân phối | Thu mua từ nông hộ, hợp tác xã để phân phối cho cửa hàng, nhà hàng hoặc đơn vị khác | Nguồn cung chất lượng, vận chuyển |
| Sơ chế - chế biến | Làm sạch, đóng gói, sấy hoặc chế biến sản phẩm | Quy trình, bảo quản, yêu cầu pháp lý |
Chú ý: Người mới kinh doanh, chưa có đầu ra ổn định, không nên vội nhập hàng với số lượng lớn. Hãy xác định khách hàng, nguồn vốn và khả năng bảo quản trước khi quyết định mô hình, quy mô đầu tư.
2. Kinh doanh nông sản cần bao nhiêu vốn?
Không có một mức vốn cố định áp dụng cho mọi mô hình. Người bán nông sản online theo hình thức đặt trước có thể cần vốn ban đầu thấp hơn đáng kể so với cửa hàng phải thuê mặt bằng, đầu tư quầy kệ và thiết bị bảo quản.
Để dự toán vốn sát hơn, bạn cần tính đến các khoản chi phí chính sau:
- Hàng hóa và vốn nhập các vòng tiếp theo
- Mặt bằng, quầy kệ, cân và thiết bị bảo quản nếu mở cửa hàng
- Bao bì, đóng gói và vận chuyển
- Nhân sự và chi phí vận hành
- Marketing, biển hiệu và hình ảnh sản phẩm
- Dự phòng hàng hỏng, giảm giá và các khoản phát sinh
Có thể dự toán theo công thức:
Vốn cần chuẩn bị = Chi phí setup + tiền hàng + vốn vận hành dự phòng + dự phòng hao hụt/phát sinh.
Cửa hàng mới không nên dồn phần lớn vốn vào hàng hóa ngay từ lần nhập đầu tiên. Với nông sản tươi, nhập số lượng lớn có thể giúp giảm giá mua nhưng chưa chắc làm giảm giá vốn thực tế nếu hàng bán không kịp và tỷ lệ hao hụt tăng.
Nếu chưa có dữ liệu sức mua, bạn hãy bắt đầu với danh mục vừa phải và giữ lại vốn lưu động. Sau một thời gian bán thử, bạn có thể dựa vào tốc độ tiêu thụ và lượng hàng hao hụt để điều chỉnh số lượng nhập.
3. Nên kinh doanh nông sản gì?
Mặt hàng phù hợp sẽ phụ thuộc vào khách hàng, nguồn cung và điều kiện kinh doanh của từng cửa hàng.
Nhóm sản phẩm | Đặc điểm | Cần lưu ý |
Rau củ, trái cây và nông sản tươi | Nhu cầu mua thường xuyên, phù hợp cửa hàng khu dân cư | Thời gian bảo quản ngắn, dễ phát sinh hao hụt |
Nông sản khô, đặc sản | Thuận tiện bảo quản và vận chuyển hơn hàng tươi | Hạn sử dụng, điều kiện lưu kho, vòng quay hàng |
Nông sản sơ chế, đóng gói, chế biến | Đáp ứng nhu cầu tiện lợi, đa dạng cách bán | Quy trình, bảo quản, nhãn hàng hóa và yêu cầu pháp lý liên quan |
Người mới nên kinh doanh nông sản gì? Bạn nên ưu tiên nhóm sản phẩm có đầu ra tương đối rõ, nguồn cung ổn định và mức hao hụt có thể kiểm soát. Biên lợi nhuận cao chưa chắc mang lại hiệu quả nếu sản phẩm bán chậm hoặc thường xuyên phải loại bỏ vì giảm chất lượng.
4. 7 kinh nghiệm kinh doanh nông sản cho người mới bắt đầu
Đặc thù của nông sản nằm ở chất lượng, mùa vụ và thời gian bảo quản. Vì vậy, hiệu quả kinh doanh không chỉ phụ thuộc vào chênh lệch giá mua - bán mà còn ở khả năng kiểm soát nguồn hàng, giá vốn, hao hụt và tốc độ luân chuyển hàng hóa.
4.1. Xác định khách hàng và đầu ra trước khi nhập hàng
Trước khi tìm nguồn, hãy xác định khách chính là hộ gia đình, dân văn phòng, khách online hay nhà hàng, quán ăn. Mỗi nhóm khách hàng có nhu cầu khác nhau về loại sản phẩm, số lượng, mức giá và tần suất mua.
Khi đã hình dung được đầu ra, bạn sẽ dễ quyết định nên nhập mặt hàng nào, số lượng bao nhiêu và tần suất nhập ra sao. Với hàng có thời gian bảo quản ngắn, nhập trước rồi mới tìm khách có thể khiến tỷ lệ tồn và hao hụt tăng nhanh.
Nếu mở cửa hàng, hãy khảo sát nhu cầu tại khu vực, các điểm bán cạnh tranh và mức giá phổ biến. Nếu bán online hoặc B2B, cần đánh giá thêm phạm vi giao hàng và khả năng cung ứng đều đặn.
4.2. Chọn nguồn hàng ổn định, thông tin rõ ràng
Tùy khu vực và quy mô, người kinh doanh có thể lấy hàng từ nông hộ, trang trại, hợp tác xã, nhà cung cấp hoặc chợ đầu mối.
Giá nhập không nên là tiêu chí duy nhất khi chọn nguồn hàng. Bạn cần xem xét thêm 4 yếu tố:
- Nguồn gốc, thông tin và chứng từ liên quan có rõ ràng không?
- Chất lượng giữa các lô hàng có ổn định không?
- Sản lượng và lịch giao có đáp ứng nhu cầu không?
- Hàng dập hỏng hoặc không đạt thỏa thuận được xử lý thế nào?
Với những sản phẩm bán chủ lực, có thêm nguồn dự phòng cũng giúp giảm rủi ro thiếu hàng khi nhà cung cấp chính gặp biến động về sản lượng hoặc mùa vụ.
4.3. Kiểm soát chất lượng và nguồn gốc nông sản
Với nông sản và thực phẩm, chất lượng sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng khách quay lại. Người bán nên lưu thông tin nhà cung cấp, chứng từ mua hàng và hồ sơ chất lượng liên quan để thuận tiện kiểm tra khi cần.
Nếu sản phẩm hoặc nhà cung cấp có chứng nhận, tiêu chuẩn như VietGAP hoặc tiêu chuẩn phù hợp khác, chỉ nên sử dụng thông tin đúng với hồ sơ thực tế. Cửa hàng không nên tự gắn nhãn hoặc đưa ra cam kết về tiêu chuẩn khi không có căn cứ.
Khi nhận hàng, người bán cũng nên xây dựng tiêu chí kiểm tra thống nhất về tình trạng, quy cách, khối lượng và chất lượng sản phẩm.
4.4. Tính giá bán dựa trên cả chi phí hao hụt
Một sai lầm nhiều chủ shop dễ mắc khi mới kinh doanh là chỉ lấy giá nhập cộng với mức lãi mong muốn để xác định giá bán.
Ví dụ, một loại trái cây nhập với giá 30.000 đồng/kg không có nghĩa 30.000 đồng là toàn bộ giá vốn. Người bán còn có thể chịu chi phí vận chuyển, đóng gói, bảo quản và một phần hàng dập hỏng hoặc phải giảm giá khi chất lượng đi xuống.
Để sát hơn, giá vốn có thể được tính theo công thức:
Giá vốn thực tế = Giá nhập + vận chuyển + đóng gói + bảo quản + hao hụt phân bổ
Sau đó mới xác định biên lợi nhuận và mức giá bán phù hợp với thị trường.
Đặc biệt, hãy ghi nhận tỷ lệ hao hụt thực tế thay vì ước lượng. Nếu một sản phẩm có giá nhập thấp nhưng thường xuyên phải bỏ hoặc giảm giá nhiều, lợi nhuận thực tế có thể thấp hơn một sản phẩm có giá nhập cao nhưng quay vòng nhanh.
4.5. Kiểm soát bảo quản, hao hụt và vòng quay tồn kho
Với nông sản tươi, kiểm soát bảo quản, hao hụt và vòng quay tồn kho ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận. Nếu hàng nhập về không được bán đủ nhanh, chất lượng có thể giảm, dẫn đến phải hạ giá hoặc loại bỏ.
Người bán nên:
- Phân loại và bảo quản theo đặc tính từng nhóm sản phẩm.
- Xác định lượng nhập dựa trên tốc độ bán thay vì chỉ dựa vào mức chiết khấu.
- Theo dõi thời gian tồn để ưu tiên xử lý hàng có nguy cơ giảm chất lượng.
- Ghi nhận hàng hỏng, hủy hoặc giảm giá để tính tỷ lệ hao hụt thực tế.
Ví dụ, nếu một loại rau bán trung bình 10 kg/ngày nhưng thường xuyên nhập 30-40 kg một lần chỉ để có giá mua thấp hơn, phần hàng hỏng sau vài ngày có thể làm mất lợi thế từ giá nhập.
Ba chỉ số cửa hàng nông sản nên theo dõi thường xuyên gồm: số ngày tồn kho, tốc độ bán và tỷ lệ hao hụt. Nếu một mặt hàng liên tục bán chậm và hao hụt cao, cần điều chỉnh lượng hoặc tần suất nhập thay vì tiếp tục tăng tồn.
4.6. Chọn kênh bán và phương án giao hàng phù hợp
Nông sản có thể được bán tại cửa hàng, qua mạng xã hội, website, các kênh online phù hợp hoặc cung cấp cho nhà hàng, quán ăn. Người mới kinh doanh không nhất thiết phải bán trên nhiều kênh ngay từ đầu mà nên chọn những kênh phù hợp nhất với khách hàng mục tiêu và khả năng vận hành.
Đặc biệt với kinh doanh nông sản online, cần kiểm soát 4 yếu tố:
Tồn thực tế → đóng gói → thời gian giao → chất lượng khi khách nhận.
Hàng khô và đặc sản đóng gói thường thuận tiện vận chuyển hơn. Với rau củ, trái cây tươi, cần xác định phạm vi giao hợp lý và lựa chọn cách đóng gói phù hợp để hạn chế dập, hỏng.
Khi cùng một lượng hàng được bán cả tại cửa hàng và online, tồn kho cũng cần được cập nhật kịp thời để tránh nhận đơn trong khi hàng thực tế đã hết.
4.7. Theo dõi nhập - xuất - tồn và doanh thu ngay từ đầu
Khi mới kinh doanh vài sản phẩm, chủ shop có thể theo dõi bằng sổ hoặc bảng tính. Nhưng dù sử dụng cách nào, dữ liệu tối thiểu nên giúp trả lời được:
- Đã nhập và bán bao nhiêu?
- Tồn thực tế còn bao nhiêu?
- Sản phẩm nào bán nhanh, sản phẩm nào bán chậm?
- Bao nhiêu hàng phải hủy hoặc giảm giá?
- Doanh thu theo từng giai đoạn ra sao?
Những dữ liệu này là cơ sở để chủ shop điều chỉnh danh mục và lượng hàng cho những lần nhập tiếp theo, thay vì chỉ dựa vào cảm tính.
Khi lượng hàng và đơn bán bắt đầu khó kiểm soát thủ công, đây là lúc bạn có thể cân nhắc một công cụ quản lý chuyên biệt để theo dõi hàng hóa, tồn kho và doanh thu tập trung hơn.
Xem thêm phần mềm quản lý cửa hàng nông sản để tham khảo giải pháp phù hợp khi quy mô kinh doanh tăng.
5. Kinh doanh nông sản có cần đăng ký kinh doanh không?
Việc có phải đăng ký kinh doanh cần căn cứ vào hình thức và hoạt động thực tế. Nếu mở cửa hàng kinh doanh thường xuyên, người bán cần đăng ký kinh doanh, chẳng hạn hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp.
Tùy loại sản phẩm và cách tổ chức hoạt động, bạn cũng cần kiểm tra các yêu cầu liên quan đến:
- An toàn thực phẩm;
- Nguồn gốc, chứng từ hàng hóa;
- Nhãn hàng hóa;
- Sơ chế, chế biến, đóng gói nếu có;
- Thuế, hóa đơn và kế toán.
Yêu cầu đối với nông sản tươi nguyên trạng có thể khác với sản phẩm tự sơ chế, chế biến hoặc đóng gói. Vì vậy, trước khi kinh doanh, nên đối chiếu văn bản pháp luật đang có hiệu lực và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền áp dụng cho chính sản phẩm, mô hình của mình.
6. Khi nào nên dùng công cụ quản lý cửa hàng nông sản?
Ở giai đoạn mới bắt đầu, cửa hàng có ít sản phẩm và đơn hàng vẫn có thể quản lý bằng sổ hoặc Excel. Tuy nhiên, khi danh mục hàng tăng, nhập hàng diễn ra thường xuyên hoặc cùng bán tại cửa hàng và online, việc đối chiếu thủ công có thể mất nhiều thời gian và khó nắm nhanh tình hình thực tế.
Bạn có thể cân nhắc sử dụng công cụ quản lý khi gặp những tình trạng sau:
- Thường xuyên phải kiểm đếm lại mới biết tồn kho thực tế.
- Khó xác định nhanh sản phẩm bán tốt hoặc tồn nhiều.
- Mất thời gian tổng hợp doanh thu từ nhiều nguồn.
- Nhiều nhân viên cùng bán hàng hoặc cửa hàng bắt đầu mở thêm kênh bán.
Công cụ quản lý giúp tập trung dữ liệu hàng hóa, tồn kho và doanh thu tại một nơi, nhờ đó chủ shop dễ theo dõi tình hình kinh doanh hơn.
7. Câu hỏi thường gặp về kinh doanh nông sản
7.1. Kinh doanh nông sản có lãi không?
Có thể có lãi nếu kiểm soát tốt giá vốn, vận chuyển, bảo quản, tỷ lệ hao hụt và tốc độ bán. Với hàng tươi, nên tính lợi nhuận sau khi phân bổ lượng hàng hỏng hoặc phải giảm giá, thay vì chỉ lấy giá bán trừ giá nhập.
7.2. Ít vốn có kinh doanh nông sản được không?
Có. Người ít vốn có thể bắt đầu với danh mục nhỏ, bán online hoặc nhận đặt trước để hạn chế tồn kho. Sau khi có dữ liệu sức bán, mới tăng lượng nhập và mở rộng sản phẩm.
7.3. Mới bắt đầu nên kinh doanh nông sản gì?
Nên ưu tiên sản phẩm có đầu ra tương đối rõ, nguồn cung ổn định và khả năng bảo quản phù hợp. Nếu chưa có thiết bị hoặc kinh nghiệm xử lý hàng tươi, có thể cân nhắc nhóm nông sản khô hoặc sản phẩm đóng gói dễ kiểm soát hơn.
7.4. Lấy nguồn hàng nông sản ở đâu?
Nguồn phổ biến gồm nông hộ, trang trại, hợp tác xã, nhà cung cấp và chợ đầu mối. Ngoài giá nhập, cần đánh giá nguồn gốc, chất lượng giữa các lô, khả năng cung ứng, lịch giao và chính sách xử lý hàng không đạt yêu cầu.
7.5. Làm thế nào để hạn chế nông sản tồn kho, hư hỏng?
Theo dõi tốc độ bán theo từng mặt hàng, nhập lượng vừa với nhu cầu và xử lý sớm sản phẩm có nguy cơ giảm chất lượng. Ba chỉ số nên theo dõi thường xuyên là số ngày tồn kho, tốc độ bán và tỷ lệ hao hụt.
Kinh doanh nông sản không nhất thiết phải bắt đầu với quy mô lớn. Quan trọng hơn là chọn được nhóm hàng có đầu ra, kiểm soát tốt chất lượng và hạn chế hàng tồn, hư hỏng. Khi đã có dữ liệu bán hàng thực tế, bạn có thể từng bước điều chỉnh lượng nhập, mở rộng danh mục và phát triển thêm các kênh bán phù hợp.
